Geachte heer Dauwe, Geachte Kunstenaars, Geacht Bestuur en leden van de VZW Kunstzin, Geachte genodigden,

Hoe komen bijvoorbeeld kunstenaars uit Japan er toe om in een eerder bescheiden randgemeente van de stad Gent, met name Sint-Amandsberg, te exposeren? Het antwoord op deze vraag is misschien complexer dan wij kunnen vermoeden. Dat deze gemeente ooit nog een belangrijke rol gespeeld heeft in de geschiedenis van de stad is wellicht niet eens doorslaggevend in de uiteindelijke keuze om mee te doen. En zelfs het feit dat Japanners makkelijk reizen is een iets te makkelijke uitleg. Uiteraard kan alles aan het toeval worden toegeschreven. Nu, in casu dit internationaal Papier Salon geloof ik eerder in een weloverwogen, bewuste keuze die veel te maken heeft met de manier waarop een expositie wordt aangepakt. Aan de opmaak van een catalogus on-line bijvoorbeeld. Aan de opvolging van kleine probleempjes. Aan een stem aan de telefoon. Aan een woord, aan een beeld dat vertrouwen inboezemt.  Toch moet er op het moment van haar of zijn toezegging een gevoel van onzekerheid geweest zijn aangewakkerd door open vragen als : zal het kunstminnend publiek van de stad en de provincie de stap zetten naar dit Papier Salon? Naar de kunstenaars die hier exposeren zou ik mijn appreciatie willen uitdrukken voor hun zeer moedige beslissing om toch maar deel te nemen, Sint-Amandsberg is Parijs, London of Berlijn niet. Dat er dan uitgerekend nog kunstenaars deelnemen die ook op de grote Papier Biënnale van Rijswijk en Apeldoorn in Nederland van de partij waren, versterkt nog dit gevoel. Maar misschien hebben wij, Vlamingen, een te bescheiden kijk op onze eigen mogelijkheden naar de grote wereld toe.. 

Nu, in verband met het zoeken naar een motief om deel te nemen, is er inderdaad meer aan de hand. Van de beide kapellen gaat ongetwijfeld  een zekere charme uit en de galerie heeft een warme kleur en een niet onaardige faam door de jaren heen verduldig opgebouwd. Dat kon een reden zijn. Volgens mijn bescheiden mening ligt het echte antwoord in het soort discipline die de kunstenaars beoefenen. De kunst om met “Papier” kunst en eigenlijk poëzie te creëren. Je zou het bijna als ‘obsessioneel’ kunnen omschrijven. Diezelfde gedrevenheid vind je ook terug bij de deelnemende kunstenaars die hier maar een paar straten of dorpen verder wonen. Ook zij zijn zielsverwanten. Heel terecht.  Als in Japan papier al altijd beschouwd is als een spiegel van de ziel, dan is dit vandaag evenzeer zo in Nederland, Duitsland, Denemarken, Frankrijk, China of waar ook ter wereld. Een Vlaamse dichter schreef ooit op de presentatiedoos van zijn bundel: Hier binnen heb ik/ mijn boom en mijn ziel verstopt/ goden van papier. De titels van sommige van zijn gedichten liegen er niet om: Washi dat  voor Japans papier staat. Het wordt niet alleen gebruikt om op te schrijven, maar is tevens een offersymbool naar de natuurgoden toe omwille van zijn witte zuiverheid. Kami dat eigenlijk een verzamelwoord is voor ‘goden’. Ze beheersen zowat het hele leven. Kami betekent ook papier. De kunstenaars van deze tentoonstelling zijn dus eigenlijk aan een goddelijke opdracht toe: zij moeten het papier onder de mensen brengen. De plaats waar dit gebeurt, maakt eigenlijk niet zoveel uit, het zou evengoed in een bos kunnen. De heiligste plaats ter wereld, ja toch? Ook deze Amanduskapel op de heuvel van het Campo Santo, is zo een heilige, goddelijke plaats waar het hoge binnenvallende licht al op zich poëzie is. Het nodigt de bezoeker uit om naar de kunstwerken te kijken die door het feit dat ze van papier gemaakt zijn hun voorwerp-zijn eigenlijk ontstijgen. Al deze kunstwerken hier maar ook de werken die in de Hospice kapel en in de galerie hangen of staan, bevatten een mysterie en zijn daarom een spontane vergoddelijking. Of dit nu om architecturale hoogstandjes uit krantenpapier of om de zuivere papierarchitectuur à la Masahiro Chatani gaat of om meesterlijke karton-metaal constructies of om ‘van hun oorspronkelijk materiaal ontdane voorwerpen waarbij alleen het papier overblijft’, het blijft papier in al zijn zuivere goddelijkheid. En voor wie open staat voor de herinnering aan  misschien een fragment in zijn of haar eigen leven, moet deze tentoonstelling ongetwijfeld beelden oproepen. Een plotse lichtinval, een andere kleur, dat ene moment dat zo anders was. Daarom is papier ook zo breekbaar, zo broos. Onwezenlijk soms. Daarom moet het voor een papierkunstenaar soms ondraaglijk zijn te weten dat er iets goddelijks zal ontstaan terwijl hij of zij het eigenlijk nog niet goed weet. Ik beweer niet dat kunstenaars van andere disciplines dit soort gevoel ook niet meemaken, maar papier is bovendien nog Kamisuki, het moet gekweekt worden, opgevoed als het ware om goddelijk te kunnen worden. Voorwaar een niet zo eenvoudige opdracht. Is het daarom misschien dat exposities van papierkunst eerder zeldzaam zijn?  Ik gebruik opzettelijk het woord kunst om net als bij keramiek niet te verwarren met een begrip als ‘gebruiksvoorwerp’.

Boeken worden gedrukt op papier. Is daarom elk boek een kunstwerk? Ik geloof het niet. En dan heb je nog de gradaties, handwerk, kunsthandwerk. Voeg daarbij nog hoogstandjes in lood of zeefdruk. En wat te vertellen van gewone tijdschriften en kranten – vergeef mij het woord – die tot een heus nieuw papieren kunstwerk verheven worden? Wie goed kijkt, zal het gewoon zien en voelen. 

Als je het woord ‘papier’ uitspreekt denk je onvermijdelijk aan het woord ‘boom’. Of niet? We zijn papier immers zo gewoon. Het is overal aanwezig. Maar een boom? We kijken er naar, maar zien we hem wel? Sommige Papierkunstenaars helpen ons de boom weer te zien, andere willen ons terug meevoeren naar de krachten van zon, wind en zee en gebruiken erg vergankelijke materialen zoals jute bijvoorbeeld. Zij ontrafelen de vezels, vervormen ze en geven ze uiteindelijk opnieuw terug aan de natuur, een spel der elementen waarin de kunstenaar zich bij momenten een god voelt. Maar steeds schatplichtig aan zijn oorsprong. Moeder Natuur. Fiber Art. Zoals kunstcritici het wel eens noemen. Maar wat telt, is schoonheid, zelfs al is zij vergankelijk.

Op deze tentoonstelling zijn de vrouwen in de meerderheid. Heeft dit met de materie te maken? De zuiverheid en de lichtheid van het papier? Laat ons stellen dat het aantal eerder een toeval is. Maar de boodschap die de vrouwen brengen is er toch eentje om over na te denken. Zij willen de wereld tonen vanuit een vrouwelijk standpunt dat zo diepgeworteld zit in haar sociaal aanvoelend wereldbeeld. Dit wereldbeeld hebben wij vandaag meer dan nodig. Het is het fundament van een betere samenleving, gebaseerd op inzicht, vrede en liefde. Op zijn manier zal dit derde Internationaal Papier Salon hopelijk een klein beetje bijdragen tot dit vrouwelijk inzicht. Vrouwen  beseffen al veel langer dat de eerste vorm van een schip dat ooit op de zee voer, een vrouwelijke vorm had. Een ongelooflijke symboliek moet daarvan uitgegaan zijn. Ik geloof trouwens dat tegelijkertijd ook de verbeelding is ontstaan. Wat een geluk dat ook  de man haar ontdekt heeft want hoeveel fijne, vrouwvriendelijke kunstenaars zouden er dan niet verloren zijn gegaan!

                                                                       ( tekst Thomas Rubico)